مخاطبین نرم و سخت خبر | ناهید خوشنویس

تاریخ انتشارخبر :چهارشنبه 13 شهریور 1398
مخاطبین نرم و سخت خبر | ناهید خوشنویس

مخاطبین نرم و سخت خبر

 

چکیده

ماهیت محتوای خبر در طول دهه های گذشته در نتیجه دگرگونی در فضای رسانه تغییر یافته است. با ظهور رسانه های جدید نظیر تلویزیون کابلی، تلویزیون ماهواره ای و اینترنت، بازار رسانه خبری رقابتی تر و محتوای خبر نرمتر و مخاطب محورتر از همیشه شده است.

اکنون با دو نوع نرم و سخت خبر رو به رو شده ایم . تعریف خبر نرم متنوع است با این حال یکی از مشخصه معمولیش عبارت است از؛ "هر خبری که خبر سخت نباشد" (Davis 1996, 108-109). خبر سخت، با پوشش وقایع حال رهبران عالی مرتبه، مسائل بزرگ یا اغتشاشات مهم در جریان زندگی روزمره مثل زلزله یا سانحه هوایی شناخته می شود(Smith 1985).

یکی از تفاوتها بین خبر سخت و خبر نرم در لحن ارائه آن میباشد. گزارش خبر سخت، واقعیت هایی درباره رخدادها به مخاطب میگوید سپس تصمیمگیری درباره اطلاعات به خود مخاطب واگذار می کند درحالی که گزارش خبر نرم سعی میکند به خواننده سرگرمی و آگاهی ارائه کند. شناخت تفاوت بین خبر نرم و سخت به مخاطب کمک میکند تا معنایی درباره چگونگی پوشش خبر و اینکه چه نوع گزارشی از رسانه خبری متفاوت منتشر و گسترش می یابد، [در ذهن] بپروراند.

در این مقاله تلاش شده است که در ابتدا به تشریح بیشتر این دو نوع خبر بپردازیم  و ساختار و سبک های نرم و سخت خبر را بیان نماییم  .سپس  به بخش اصلی مقاله می رسیم که پاسخگویی به این سوال است که :( سخت خبرها پاسخگوی مخاطبان  امروزهستند؟ یا نرم خبرها؟ و یا ..؟)

کلید واژه

نرم خبر –سخت خبر-مخاطب امروز-سبک های خبر نویسی-روزنامه نگاری نوین

مقدمه:

در حرفه روزنامه‌نگارى هيچ چيز عینی نيست، بلکه همه چيز ذهني است.از آنجايي که هر خبرنگار به هرخبر با زاويه ديد خاص خود نگاه مي‌کند، مي‌تواند خبر را با رعايت صحت آن به صورت توصيفي بنويسد.
خبرگزارى‌ها با استفاده از اين روش خبرنويسي مي‌توانند مخاطب و مشترک بيشترى جذب کرده و علاوه بر کسب درآمد، بيشتر رقبا را از صحنه خارج کنند.
    هر حوزه خبرى، زبان و ادبيات خاصي دارد و خبر بايد توسط رسانه‌ها و خبرگزارى‌ها با انعطاف و جذابيت، نگارش شود تا احساسات خواننده را تحريک کنند.
خبر به دو مقوله "سخت خبر" و "نرم خبر" می شود . سخت خبر، عناصر اصلي خبر را بيان مي‌کند و نرم خبر با استفاده از قوه تخيل به تشريح حوادث حاشيه‌اى خبر اصلي مي‌پردازد.
    براى حفظ مقوله "سرعت درخبر" ابتدا بايد خبر اصلي هر حادثه‌اى را به صورت خشک و صرفا خبرى به عنوان سخت خبر ارسال کرد و پس از آن گزارشي توصيفي و ذهني باادبيات مطبوعاتي به عنوان نرم خبر کار کرد.
در خبرها همچنين بايد ازادبيات غني و متون کهن فارسي استفاده کرد تا به اين ترتيب کلمات و اصطلاحات بيشترى در اختيار خبرنگار باشد.
در  مقايسه رسانه‌هاى صوتي-تصويرى و مطبوعات، می توان گفت: راديو و تلويزيون به طور عمده از سبک هرم وارونه براى ارائه اخبار استفاده مي‌کنند اما در مطبوعات، ستون‌ها مطرح هستند يعني هر خبر و گزارشي بايد به اندازه يک ستون باشد.
مي توان از سبک "دايره‌اى و دوراني" در خبرهاى راديو، تلويزيون، خبرگزارى‌ها و مطبوعات استفاده کرد.در اين سبک، مطلبي که در ابتداى خبر بيان مي‌شود در طول خبر ادامه مي‌يابد و در انتها نيز تکرار مي‌شود، بنابراين، اين نوع خبرها هميشه براى پيگيرى و انجام کار مجدد روى آنها فضا دارند و مي‌توان تا مدتي به طور مرتب از آنها خبر تهيه کرد.

نرم خبر وسخت خبر

درسطح بین المللی تعاریف نرم نویسی مشخص است اما در ایران هرکسی می تواند ادعا کند که دارد سافت می نویسد.   روزنامه نگاری نرم را از نرم نویسی جداکنید این دو مقوله جداگانه هستند

 

خبرنویسی سافت محصول دهه های اخیر است علت این است که ماهواره های پخش مستقیم می ایند خبر را می سوزاندند و چیزی را برای رسانه های بعدی باقی نمی گذارند که منتشر کنند در این زمان روزنامه ها مخصوصا برای جبران این مشکل می آیند شکل کارشان را تحلیلی تر و تفسیری تر توصیفی تر می کنند تا مخاطب خود را بیابند و البته حفظ کنند به این ترتیب است که خبر سافت متولد می شود

در خبر سخت عنصر زمان تعیین کننده است(ارزش خبری تازگی ) اگر رویدادی در 72 ساعت خبر ( دیروز ، امروز ، فردا ) رخ دهد قطعا روش کار ما سخت خبر خواهد بود

از نظر ساختاری نرم خبر از مدل نوشتن تا مدل تولید آن  با سخت خبر تفاوت دارد و مهمترین تفاوت آن این است که  خبر سخت را با یک منبع هم می توان جمع کرد ولی در سافت نیوز اینگونه نمی توانیم عمل کنیم در بحث نوشتن  یک فرد مبتدی هم می تواند سخت خبرها را بنویسید ولی در بحث نرم خبر اینگونه نیست ومهمترین مشکل او در بخش مضمون و محتوای کار است

پنج گونه سافت نویسی مشخص در دنیای امروز وجود دارد که همه آنها مبتنی بر ارزشهای خبری است

Human Interest یعنی خبرهایی که به هرحال توجه آدمها را به خود جلب می کند اساسا اخباری که ارزش خبری شگفتی دارد خبر نرم هم با آن نوشته می شود

Profile اخباری که بر اشخاص متمرکز است وما را به آنهانزدیکتر می کند (ارزش خبری شهرت )

In-depth یک نوع ژرف نگری و عمیق دیدن و یا حتی همسو نگری است در این نوع سافتها گفتگو زیاده ، منابع متعدد در خبر اظهار نظر می کنند (تمرکز در این شکل کار بر عنصر چرا می باشد )

background یا پس زمینه ها این نوع از سافت به محتوا معنا اضافه می کند اگر بخواهد این اتفاق بیفتد هم باید چرا و هم چگونه مورد نظر قرار گیرد

Analysis pieceیا تکه تحلیلی در این شکل کار ،مانند روزنامه نگار تحقیقی می آید از منابع غیر رسمی روایت خود را کامل میکند

نرم‌نويسي با ژانر روزنامه‌نگاري نرم تفاوت اساسي داشته و سبكي در نگارش خبر است كه مي‌توان آن را خبرنويسي مدرن يا پيشرفته ناميد؛‌ در حالي‌كه روزنامه‌نگاري نرم، ژانري از روزنامه‌نگاري است كه اخبار رايج روز را همراه با ميزان بالايي از اخبار و موضوعات سرگرم كننده، شخصيت‌محور و مبتني بر تمايلات انساني، با هدف جذب مخاطب بيشتر، در اختيار مخاطب قرار مي‌دهد كه شعار اصلي طرفدارانش نيز ديده و يا خوانده شدن خبر است.

آنچه در کشور ما به عنوان نرم‌خبر مطرح شده، اساسا به دنبال طرح ژانر روزنامه‌نگاري نرم نبوده بلکه منظور از آن سبكي در نگارش خبر است كه مي‌توان آن را معادل خبرنويسي مدرن يا پيشرفته قلمداد کرد. اين نوع از خبرنويسي در تمامي ژانر‌هاي خبري، حتي در برخي از موضوعات روزنامه‌نگاري سخت نيز كاربرد دارد، يعني مي‌توان برخي از موضوعات بسيار جدي اجتماعي را که در حوزه‌ روزنامه نگاري سخت تعريف مي‌شوند، به صورت نرم و با استفاده از تکنيک‌هاي خبر نويسي پيشرفته نوشت.

ليد‌هاي تاخيري، سوالي، نقل قولي، شاهد عيني و مبتني بر احساسات و عواطف انساني را از نمونه هاي ليدهاي مختص سبك نگارش نرم‌نويسي عنوان كرد .

سخت‌خبر هيچ تفاوتي با ژانر روزنامه‌نگاري سخت ندارد اما نرم‌نويسي همان روزنامه‌نگاري نرم نيست و مي‌تواند موضوعات هر دو ژانر روزنامه‌نگاري نرم و روزنامه‌نگاري سخت را پوشش دهد، به طور مثال اگر هرم وارونه را اصلي‌ترين سبک نگارش سخت خبر فرض کنيم مي‌بينيم كه بسياري از اخبار حوزه‌ي روزنامه‌نگاري نرم که دربار‌ه‌ي ستارگان سينما و يا موضوعات سرگرمي محور است به اين سبک نوشته مي‌شود.

نگارش پيشرفته يا همان نرم‌نويسي مدت‌هاست که از سوي خبرگزاري ها و منابع خبري غربي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. هرم وارونه‌يي كه امروز در رسانه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد، كاملا متفاوت از هرم وارونه‌يي است كه در گذشته در رسانه‌ها به كار برده مي‌شد؛ اين سبك نگارشي، امروز به غير از ليد، در بدنه و پايان بندي به شدت به نرم‌نويسي نزديك شده و از اطلاعات پس‌زمينه‌يي، ديالوگ، نقل قول و جزئيات و توده‌ي اطلاعات تنيده در هم استفاده مي‌كند.
ساختار نرم و سخت خبر

لید یک نرم خبر:

درست مانند قلاب ماهی­گیری است که مخاطب را به دام می­اندازد و به داخل خبر می­کشد. این لید می­تواند یک جمله باشد اما تفاوت آن با لید سخت خبر این است که به جای جواب دادن به عناصر شش گانه­ی خبر، سعی می­کند با فضاسازی و رنگ­آمیزی هرچه بهتر، مخاطب را به خواندن و شنیدن مطلب فرا بخواند و پاسخ­گویی به شش سوال اساسی و نه لزوماً همه­ی آن­ها را به جملات بعدی لید محول کند.

در نوشتن لید نرم خبر، باید از خیال استفاده کرد. باید سعی کرد تا موضوع را به طور غیرمستقیم و از راه کنایه مطرح ساخت و سپس با زبانی جذاب یا ادبیاتی ویژه به تشریح آن پرداخت.

نگارش یک نرم خبر، درست مثل یک رمان است که باید توجه مخاطب را جلب کند و او را به دام بیاندازد.

بدنه­ی نرم خبر:

لحن یک نرم خبر، دوستانه و غیر رسمی است. مملو از نقل­قول­های مستقیم و پس­زمینه­هایی است که خواننده را به اصل و عمق موضوع می­برند.

فراموش نکنید، نرم خبر ممکن است گاه دنبال­کننده­ی یک سخت خبر باشد. پس لازم است تا با یک یا چند پاراگراف پس­زمینه­ای، خواننده را با اصل ماجرا آشنا سازد. رنگ­آمیزی­های مختلف و ایجاد تنوع از دیگر ملزومات نرم خبر است. هم­چنین ممکن است در لید یا ابتدای بدنه­ی خبر چیزی را گفته باشید یا شخصیت جدیدی را معرفی کرده باشید که نیازمند توضیح بیشتری است. این کار را می­توانید با پس­زمینه­های کوتاه ولی مهم انجام دهید.

بدنه­ی خبر شامل ترکیبی از نظرات افرادی است که شما با آن­ها مصاحبه کرده­اید، یا دربرگیرنده­ی اطلاعات اصلی خبر و نقلی-روایتی است که کمک می­کند جریان داستان به خوبی پیش برود.

در واقع، از لحاظ ساختار، در نوشتن بدنه­ی یک نرم خبر و نوشتن بدنه­ی یک سخت خبر تفاوت چندانی وجود ندارد. اما محتوای یک خبر خود نشان می­دهد که چگونه باید گفته شود. مثلاً یک گزارش از شخصی رسمی باید به شیوه­ی توصیفی نوشته شود؛ حال آن­که گزارش یک رویداد منحصر به فرد، باید لحن، نحوه­ی بیان و جزئیات، غیرقابل تصور و انفجاری باشد.

در نوشتن بدنه­ی نرم خبر باید در سراسر متن، به مضمون یا تم اصلی وفادار بود. ممکن است شما جزئیات زیادی را وارد بدنه­ی خبر کنید، اما همواره باید به مضمون و ایده­ی اصلی متن بازگردید. نکته­ دیگر در نوشتن بدنه­ی نرم خبر استفاده­ی زیاد از نقل­قول­های مستقیم از افراد مختلفی است که یا با آن­ها مصاحبه کرده­ایم یا نظر آنها را درباره­ی موضوع، از طریقی به­دست آورده­ایم. زبان روایت باید ساده و صمیمی باشد. نرم خبر می­تواند یک مقاله­ی اول شخص باشد. شما مضمون را از زبان کسی که در دل رویداد بوده می­نویسید یا خود را به جای او می­گذارید و همه­چیز را نشان می­دهید.

بدنه­ی نرم خبر، مکان خوبی برای پرورش لید است. شاید همین­جا دوست داشته باشید که به آن شش سوال جواب دهید اما عجله نکنید؛ هرکدام را به اندازه­ی کافی بپرورانید و بگذارید وزن اطلاعاتی که به مخاطب می­دهید به طور یکسان در همه­ی قسمت­ها تقسیم شود. در نرم خبر مانند سخت خبر نمی­توان پاراگراف آخر را چشم بسته برداشت. برعکس سخت خبر، ردپای گزارشگر و نویسنده­ی خبر در نرم خبر برجای می­ماند. در برخی مواقع، یک نرم خبر اساساً یک مطلب نظریه­ای است شاید پاراگراف خبر همان جایی است که خواننده قرار است هدف اصلی را از خواندن خبر بفهمد.

پایان­بندی نرم خبر:

نرم خبر در انتها به جایی بازمی­گردد که لید از همان جا آغاز شده است. شاید لیدتان را با یک نقل­قول آغاز کرده­اید، پس در انتها می­توانید نقل­قول دیگری از همان شخص به­کار برید یا با اشاره به آن تمام کنید. شاید لیدتان با توصیف یک رویداد آغاز شده است پس با تکیه به همان، گزارش را تمام کنید. یادتان باشد پایان­بندی شما بسیار مهم است و قرار نیست چشم بسته حذف شود. پایان­بندی شما می­تواند دربرگیرنده­ی اطلاعات جدیدی باشد که خواننده تنها از طریق خواندن آن می­تواند حلقه­ی گم­شده­ی متن را پیدا کند.

با این حال پایان­بندی شما باید ساده و شفاف و گویا باشد. خواننده باید متوجه شود مطلب شما تمام شده است یا شما می­خواهید هم­چنان ا.و را منتظر نگه دارید.شما ممکن است به عنوان یک گزارشگر نظر خودتان را بیان کنید. کاری که در سخت خبر ممکن نیست.

به عنوان یک گزارشگر شما چشم و گوش خواننده هستید. شما باید سعی کنید در بدنه­ی خبر خود مقداری از جزئیات بصری را وارد کنید تا خواننده همگام با شما تماشاچی صحنه­ها باشد. این کار به خبر شما زندگی و روح می­بخشد. به یاد داشته باشید برای خلق چنین نوشته­ای که در آن جلوه­های بصری وجود داشته باشد نمی­توانید تنها به مصاحبه­های تلفنی بسنده کنید و باید بارها و بارها و با افراد مختلف چهره به چهره و رو در رو شوید.

سبک های خبری در سخت و نرم خبرها

روزنامه‌نگاري سخت، برخلاف روزنامه نگاري نرم به اخبار روزمره، مهم و رايجي كه تاثيري مستقيم بر زندگي مردم دارد، مي‌پردازد،‌ موضوعات هنري، ورزشي، شيوه‌ي زندگي (Life style)، خوانندگان و شخصيت‌ها و ستارگان سينما، محورهاي اصلي حوزه‌ي روزنامه‌نگاري نرم را در بر می گیرد.

سبك هرم وارونه، سبك تاريخي، سبك تاريخي همراه با ليد، سبك بازگشت به عقب، سبك پايان شگفت انگيز، سبك سافت نيوز، سبك هارد نيوز، و سبك ساعت شني از جمله سبك‌هاي مطرح در دنياي روزنامه‌نگاري و رسانه هستند.
سبك‌هاي خبري انتخابي نبوده بلكه تحميلي هستند .رابطه سبك با رويداد كه منجر به توليد خبر مي‌شود دقيقا مانند رابطه رويداد با روش تحقيق در علم آمار است چرا كه در تحقيق، ما روش را انتخاب نمي‌كنيم بلكه اين رويداد است كه روش را انتخاب مي‌كند و اساسا كار روزنامه‌نگار نيز اين است كه از ميان هزاران رويداد مجموعه‌اي را انتخاب كند كه آنها را از دنياي واقعي اطراف به دنياي رسانه‌يي بياورد، و در اينجاست كه آن واقعيت، خبر نام مي‌گيرد، اما بايد توجه داشت كه اين انتقال از جهان واقعي به جهان رسانه‌يي با يك شكل‌بندي صورت مي‌گيرد كه مي‌توان تحت عنوان سبك‌هاي خبري از آن نام برد همچنين به رويدادهايي كه دامنه وسيع‌تري از لحاظ سير وقوع دارند شكل‌بندي‌هاي ديگر تحت عنوان گزارش، ميزگرد يا گفت‌وگو مي‌دهيم.
از آنجا كه رويدادها متنوع هستند اگر آنها را به پيچ تعبير كنيم به جعبه ابزاري نياز داريم كه همه پيچ‌ها را باز كنيم و سبك‌هاي خبري همين جعبه‌ابزار براي خبرنگاران هستند. همچنين امروز به دليل وجود رسانه‌هاي متعدد و رشد آن‌ها ذائقه‌ي مخاطبان نمي‌تواند صورت بندي‌هاي فعلي را به راحتي بپذيرد و هر جا كه فضاي رسانه‌يي از لحاظ گوناگوني عرضه داراي جاي بازتري است ميزان خانه تكاني در سبك‌هاي خبرنويسي رسانه‌هاي نوشتاري به مراتب بيشتر است، البته به اين موضوع نيز بايد توجه كرد كه روزنامه‌هاي دنيا سرنشين‌هاي يك كشتي هستند كه در موج ديجيتاليسم افتاده‌اند و اين روزنامه‌ها نيز براي نجات مجبور هستند از سبك‌هاي جديد استفاده كنند از اين رو مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه روزنامه‌نگاري اروپا و آمريكا در اين مبحث تفاوت زيادي با روزنامه‌نگاري ما ندارند.
در خصوص خبر و سبك‌هاي جديد  می توان گفت: سبك سافت كه دو دهه است در دنياي اطلاع‌رساني رواج پيدا كرده در مقابل هرم وارونه قرار ندارد بلكه در كنار اين سبك خبرنويسي معني و كاربرد خود را دارد و كساني كه فكر مي‌كنند سبك هرم وارونه دربرگيرنده و پاسخگوي همه چيزهاست به اندازه كساني كه راجع به سبك سافت اين عقيده را دارند در اشتباه هستند، همچنين بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه تعريف خبر در دنياي امروز پوست انداخته است و امروز خبر به چيزي گفته مي‌شود كه مخاطب به آن نياز دارد، همچنين در اين وضعيت نيز طول يك خبر به ميزاني است كه خبر وضعيت كاربردي خود را حفظ كرده باشد يا خير.
در سال‌هايي كه اينترنت وجود نداشت خبرگزاري‌ها خبرها را به صورت رول خبري و در كاغذ به خبرنگاران و روزنامه‌ها ارسال مي‌كردند اما بعد از اينكه خبرگزاري‌ها صاحب سايت شدند باند محدود آن‌ها از روزنامه‌نگاران و روزنامه‌ها روي باند پهنتري قرار گرفت و خود خبرگزاري‌ها صاحب خواننده شدند و حتي طراحي نيز براي آن‌ها مهم شد، بنابراين رفتار خبرگزاري‌ها به رفتار رسانه‌هاي جمعي نزديك‌تر شد و اين رسانه‌ها در بعضي از اوقات نيز رسانه‌هاي نوشتاري را عقب گذاشته و آميزه‌اي از اخبار هارد، سافت و
briefs را استفاده كردند و دراين حالت است كه موضوع سبك به يك موضوع كليدي تبديل شده

د رخصوص سبك‌هاي خبري داخل ایران  باید گفت: در اين زمينه دچار ضعف مفرط در حوزه‌هاي خبرنويسي، گزارش‌نويسي و حتي گفت‌وگو شده‌ايم اما بعضي از روزنامه‌نگاران جوان به دليل بزرگ شدن با فضاي وب، خواسته و ناخواسته در معرض شيوه‌هاي جديد خبري قرار گرفته‌اند كه شيوه‌هايي از سافت نويسي ناقص را ارايه مي‌دهند، اما اين مطلب مهم است كه سافت‌نويسي به تدريج در ساختار روزنامه‌ها قرار مي‌گيرد.

مخاطب پايدار رسانه

 

اگر در فضاي جنگ نرم رسانه مقبول ايجاد كنيم، مخاطب پايدار پديد مي‌آيد و بزرگ‌ترين سرمايه رسانه اعتماد است، چنانچه در مديريت يك رسانه بين خودمان و مخاطب اعتماد ايجاد كنيم يك قدم جهت اصلاح مدلهاي ارتباطي موجود برداشته‌ايم.

زماني فكر مي‌شد كه اگر مي‌خواهيم افكار عمومي را مديريت كنيم بايد اطلاعات را حبس كنيم اما در فضاي امروز كه مخاطب امكان انتخاب دارد و رسانه‌هاي متنوع در دسترس هستند، اين شيوه كارايي ندارد ، بلكه بارش اطلاعاتي ايجاد مي‌كند و حداكثر اطلاعات كه البته شامل اطلاعات ناقص و فاقد صحت كافي نيز مي‌شود را ايجاد مي‌كنند كه اين خود يك ترفند ارتباطي پيچيده است. آن‌ها از اين شيوه براي توانمندي خودشان استفاده مي‌كنند و درنتيجه مخاطبشان نيز فكر مي‌كند كه اقناع شده است و خبر را از آن رسانه تهيه مي‌كند اما در اين سوي بپذيريم درواقع فرايندي كه در كنش و واكنش خبري مي‌خواهيم انجام بدهيم، از مرحله‌ي رصد خبر، دروازه‌باني خبر تا تحليل و تشخيص راهبردي موضوع و اقدام هماهنگ رسانه‌يي، چرخه‌اي معيوب است و در فضاي رسانه‌يي ما تقسيم وظيفه درستي نشده است.

گاهي فكر مي‌كنيم اگر همه رسانه‌هاي ما يك رنگ و بو داشته باشند، عامل توفيق و نشان‌دهنده‌ي اين است كه يك آرايش خوب و هماهنگ گرفتيم. درحالي كه ما بايد در يك تراز رسانه‌يي، ماموريت‌ها را تعريف كنيم و بدانيم كه جنس مخاطب ما چيست? و چه پيامي را  با چه شیوه ای (نرم و سخت )مي‌خواهيم منتقل كنيم باید  اشاره ای  به صحبت‌هاي "لاسول" از نظريه‌پردازان علم ارتباطات کرد و  گفت: هنگامي كه مي‌خواهيد پيامي را منتشر كنيد بايد ديد چه چيزي را چه كسي با چه وسيله‌اي و چه تاثيري؛ براي چه مخاطبي منتشر مي‌شود. اين مدل ارتباطي است اما ما معمولا به يكي از اين اجزا كه مهم‌ترين آن است يعني "تاثيرگذاري" توجه كافي نداريم؛ ما فكر مي‌كنيم شعارمان را داده‌ و وظيفه‌مان را انجام داديم، در حالي كه نمي‌دانيم آن شرايط چگونه ايجاد شد. . مخاطب ما ايزوله نيست و تنها منبع پيام او رسانه نيست. وقتي امواج ناموافق زياد است و مخاطب در يك فضاي گلخانه‌اي نبوده و همه را مي‌شنود؛ چنانچه ما در قدرت اقناع و تاثير‌پذيري كلام دقت كافي نداشته باشيم،‌ آسيبي جدي وارد خواهد آمد.

هنگامي كه از توانمندي‌ها صحبت مي‌كنيم بايد بدانيم كه يكي از آن‌ها محتوا و ديگري ابزار است و فكر مي‌كنم در ابزار به اندازه كافي خودمان را مجهز نكرده‌ايم زيرا هنگامي كه مي‌گوييم جنگ، بايد ابزار متقابل هم داشته باشيم و اين در شرايطي است كه در حال حاضر در فضاي رسانه‌يي بين‌المللي قرار داریم.

امروز بحث نسل دوم وب‌سايت‌ها مطرح شده و خود مخاطب هم درگير فرآيند توليد خبر مي‌شود زيرا با ابزار مختلفي مثل ويكي‌پديا، توييتر، فيس‌بوك،يوتويوپ، و بسترهاي رسانه‌اي خود مخاطبان و كاربران معمولي هم در فرآيند توليد خبر مشاركت بيش‌تري دارند. حتي رسانه‌هاي سايبري هم‌چون خبرگزاري‌ها، روزنامه‌نگاري شهروندي را در كناررسانه‌شان راه مي‌اندازند.

جنگ نرم همان چيزي است كه در ادبيات بين‌الملل از آن به عنوان قدرت نرم ياد مي‌كنند. منبع قدرت نرم می تواند اقتصاد يا فرهنگ باشد اما محصول آن در حوزه سياست برداشت مي‌شود. در شرايطي كه در دنيا از نسل دوم وب‌سايت‌ها كه مشاركت مستقيم كاربر در توليد خبر را دارند، صحبت مي‌شود ما در استفاده از اين ابزار كمي غفلت كرده‌ايم و اين در حالي است كه رسانه‌هاي غربي به دنبال مديريت هوشمند رسانه‌يي هستند و به خبر جهت مي‌دهند اما منبع شهروندي منبع موثقي نيست و تنها نمونه‌اي از افكار عمومي است اما آن‌ها آن را به موج و در جهت منافع خود تبدیل می کنند.

خبر آن لاین و اعتماد مخاطب

حدود چهار سال پیش که چراغ خبرآنلاین را روشن کردیم، بیش و پیش از آن که دغدغه سیاست و جامعه داشته باشیم، دغدغه و هدفمان رسانه بود و اگر امروز «خبرآنلاین» اعتباری در نزد مخاطب کسب کرده، از آن رو است که خواسته «رسانه» باشد و رسانه بماند.
این را به تجربه دریافته‌ایم که اگر «رسانه» سرنوشت خود را به دنیای پرتلاطم سیاست و قدرت گره بزند، جز قهقرا سرنوشتی دیگر برای خود رقم نزده است. رسانه مؤلفه‌ها و مقتضیاتی دارد که اگر درک درست و صحیحی از آن در دست نباشد، عمری محدود و تأثیری ناپایدار خواهد داشت.
ایمان و یقین‌ ما بر این بوده که ماندگاری و تأثیرگذاری، در گرو اعتماد مخاطب است و اعتماد مخاطب جز با رفتاری شفاف، روشن و تعریف شده، پدید نخواهد آمد و احتیاج به اثبات و استناد ندارد که رشته حیات «رسانه» یعنی اعتماد مخاطب و کسی بر سر رشته حیاتش ریسک نمی‌کند و بی‌گدار به آب نمی‌زند. و این هم باز احتیاج به اثبات ندارد که اعتماد مخاطب نه به انتشار پرسرعت و پرشتاب مطالب و اخبار در دنیای پررقابت رسانه که به رفتار قاعده‌مند و اصولی رسانه برآورده می‌شود.
این را هم می‌دانستیم که صرف ادعای رعایت اخلاق حرفه‌ای گرهی از کار ما باز نخواهد کرد و اعتماد مخاطب تنها با این ادعا برآورده نخواهد شد. اخلاق حرفه‌ای با رهنمودهای کلی و سربسته‌ای چون رعایت صداقت، امانت‌داری، بی‌طرفی و... که نه به درد اهل رسانه می‌خورد و نه به درد مخاطب پدید نمی‌آید. این اصول باید جزء به جزء در مطالب، اخبار، تحلیل‌ها و رسانه دیده، تعریف و مشخص شود.
از این‌رو از همان ابتدای شروع کارمان در کنار کشف و مطالعه الزامات کار در فضای جدید و پیچیده سایبر که در عین جذابیت، بسیار جدی و بی‌رحم هم هست و شرایط امروز جامعه ما بی‌رحم‌تر و جدی‌ترش هم کرده است، تلاش کردیم اصول و قواعد کارمان را هم برای خودمان و هم برای مخاطب تعریف و تدوین کنیم.
شیوه‌نامه‌ها،‌ آیین‌نامه‌ها و حتی تبیین خطوط سیاسی‌ای که به آن اعتقاد داریم با ذکر تمامی جزئیات در نحوه انعکاس اخبار اختصاصی، اقتباسی و یا نحوه ارائه گفت‌وگوها و تحلیل‌ها، شیوه‌های نقل قول، ارائه تصاویر و عکس‌ها، تعریف قوالب گوناگون رسانه‌ای و سهم هرکدام از آنها در سایت، پاسخگویی به اعتراضات و شکایات و ... همه در پس بازخوانی چندباره و بحث و فحص جمعی با دبیران و خبرنگاران خبرآنلاین و واکاوی نظرات مخاطبین فراهم آمده است.
اینکه چگونه می‌توان در عین سرعت و شتاب در انتشار خبر، امانتداری و صداقت را رعایت کرد؟ و یا اینکه چگونه می‌توان تحلیل روشن و صریح از رویدادها ارائه داد و در عین حال بی‌طرف ماند و جانب‌داری نکرد؟ اینکه چگونه در فضای بی‌پرده و بی‌سانسور سایبر، پایبند به خطوط قرمز و امنیت ملی بود؟‌ اینکه چگونه باید مرز باریک تبلیغ و اقناع را رعایت کرد و صدها سؤال دیگر، کاری بوده است که در طول فعالیت خبرآنلاین، در کنار کار پرشتاب و فرساینده رسانه‌ای، مداوماً به آن مشغول بوده‌ایم.

تحول در سخت خبر و تولد نرم خبر

تحولات در حوزه‌ي خبرنويسي مدرن باعث شده است که امروز از طبقه‌بندي‌هاي کلاسيک خبرنويسي بر پايه‌ي سبک‌هايي از قبيل هرم وارونه، تاريخي همراه با ليد، بازگشت به عقب، تشريحي و غيره نشاني نباشد و ادبياتي تازه به حوزه‌ي روزنامه‌نگاري وارد شود؛ در اين ميان مي‌توان رقابت رسانه‌هاي ديداري - شنيداري با رسانه‌هاي نوشتاري را از اصلي‌ترين عوامل تحميل سبک‌هاي تازه به رسانه‌هاي نوشتاري دانست. از سوي ديگر اکنون با گسترش ماهواره‌هاي پخش مستقيم و نيز اينترنت، اين رقابت، رسانه‌هاي نوشتاري را نيز به اجبار به وادي لحظه به لحظه نو شدن كشانده و حالا از سبک‌هايي مانند هارد نيوز (سخت خبر) و سافت نيوز(نرم خبر) سخن به ميان مي‌آید

در دنياي امروز هيچ كجا از هجوم نرم‌خبر در امان نمانده است، به صورتي كه استفاده از اين سبك، تنها محدود به سازما‌ن‌هاي خبري ملي يا محلي نبوده و يا حتي به رسانه‌هاي چاپي يا ديداري نيز ختم نمي‌شود، به بيان ديگر شايد اين سبك از سوي منابع خبري مختلف به گونه‌هايي خاص و متفاوت به كار گرفته شود، اما حضور آن در همه‌ي آن‌ها مشهود و قطعي است.

سخت‌خبر و نرم‌خبر دو شكل متفاوت از برخورد با قضايا هستند كه در تمامي حوزه‌ها قابل نگارش بوده و مهم‌ترين تفاوتشان در مقوله‌ي فوريت است.

از حدود دهه‌ي 90 و همزمان با دو اتفاق بزرگ اشغال كويت از طرف صدام و سقوط اردوگاه (اتحاد جماهير شوروي) كه هجوم تعداد زيادي خبر را باعث شد، نوعی خبرنويسي به نام سبك قلاب (هوك) رايج شد كه در آن خبرنگار اين امكان را داشت كه خود را از قالب‌هاي خشك سبك خبرنويسي هرم وارونه خلاص كند.

پيش از اين، سبك هرم وارونه به دليل انعطاف‌ناپذيري، قدرت مانور را از روزنامه‌نگار گرفته و او را به يك كار مكانيكي تبديل كرده بود، در صورتي كه اين سبك جديد نگارش يعني قلاب، امكان استفاده از تشبيه، توصيف و محاوره را به خبرنگار داده و او را به استفاده از مهارت‌هاي ادبياتي ترغيب مي‌كرد.

سخت‌خبر و نرم‌خبر به لحن و ادبيات خبر هيچ ربطي ندارند.: اين تصور رايج كه استفاده از توصيف و محاوره يعني نرم‌خبر و كاربرد لحن جدي يعني سخت‌خبر، كاملا اشتباه است، چراكه تفاوت اصلي اين دو سبك نگارشي، تنها در مقوله‌ي فوريت است كه سخت‌خبر به موضوعاتي مي‌پردازد كه به قولي تاريخ مصرف دارند، اما نرم‌خبر داراي فرصت زماني بيشتري براي انتشار است.

نوع گزينش و چينش نكته‌ها و مطالب، هرچند شايد بتواند ذهن خواننده را به سمتي خاص سوق دهد، اما اين به معناي تاثيرگذاري يك نوع خاص از سبك نگارش خبر نبوده و تنها يك سليقه‌ي نگارشي است؛ بنابراين هر دو سبك نرم‌خبر و سخت‌خبر تاثير خاص خود را دارند. . .

دیدگاه مخالفان و موافقان نرم و سخت  خبر ودر نهایت

نرم خبر، هنوز در سطح جهان، بحث روز است و این بحث را بیشتر، مخالفان آن دنبال می­کنند و نقطه­ی تاکید آن­ها هم بر گره خوردگی نرم خبر و هم پیمانی آن با روزنامه نگاری انتقادی متمرکز است، این هم پیمانی از دیدگاه مخالفان نرم خبر، خطرناک قلمداد می­شود. مخالفان نرم خبر در سطح جهانی، غالباً به علت غلبه­ی عناصر خبری تحلیل ( چرایی= why) و تشریح ( چگونگی= how) بر نرم نویسی معتقدند که این سبک خبر.نویسی نه تنها حقیقت را قربانی می­کند، بلکه باعث تضعیف دموکراسی هم می­شود.

اما این­طور به نظر می­رسد که عرصه­ی دیگر مخالفت با نرم نویسی که در لایه­های پنهان­تری قرار دارد، از سوی دولتمردان در روابط عمومی­های دولتی گشوده شده و علت آن هم بی اعتنایی نرم نویسی بر منابع رسمی و استواری آن بر منابع متعدد است.

در زیر در مورد  نظر  مدافعان و مخالفان نرم و سخت خبر بیشتر بحث می کنیم .

الف)برخی از دیدگاه های  موافقین

نرم خبرها هم استارت زننده به رویداد است و هم تعقیب کننده­ی آن. بنابراین بر خلاف نظر عده­ای که نرم خبر را فاقد قدرت ارائه­ی اخبار دست اول اعلام می­کنند، نرم خبر، اتفاقاً می­تواند چنین ماموریت هایی را بر عهده بگیرد. آنچه برای نرم خبر دشوار است پوشش اخبار فوری است.

نرم خبر می­تواند جنبه­ی تکمیلی برای سخت خبر داشته باشد و در قالب مطالب کادری یا با خبر اصلی کار شود یا در حالت یک خبر عمقی و پس­زمینه­ای برای مطلب اصلی عمل کند.

و در عین حال مردمی را که علاقه­ی چندانی به اخبار ندارند، با ارائه­ی نرم خبرها به مشارکت­های اجتماعی می­کشانند. بسیاری از این خبرها به ارتقای امنیت، بهداشت، انتخاب­های بهتر و ارتقای اندیشه­ی انتقادی می­انجامند و با ارائه­ی دیدگاه­های متفاوت و چندمنبعی بودن، جامعه را به گفتمان دموکراتیک نزدیک می­کنند.

برخی دیگر از مدافعان نرم خبر می گویند كه خبر باید دربرگیرنده باشد و بتواند خوانندگان را به خود جذب كند. به هر حال بدون داشتن مخاطبانی كه بتوان از لحاظ مالی به آنها متكی بود، مطبوعات آزاد از بین خواهند رفت. این مدافعان همچنین ممكن است بگویند كه اخبار «در نوع ارائه تا حد زیادی شخصی و ملموس تر شده و فاصله زیادی از سازمانی بودن گرفته است» یك دهه پیش زمانی كه تعداد مخاطبان به شدت كاهش یافت، تولیدكنندگان خبر احساس كردند كه داخل كردن میزانی از نرم خبر می تواند راهگشا باشد. برای جلب نظر مخاطب، باقی ماندن در رقابت با سایر منابع خبری و به دست آوردن سود بیشتر، اخبار با موضوعات مورد علاقه بشری و هیجانات و سایر چاشنی ها آمیخته شد. چرخه خبر ۲۴ ساعته، اینترنت و شبكه های خبری كابلی رقابت بین منابع خبری را بیشتر می كردند. رشد نرم خبر ریشه در بازاریابی و مطالعات مبتنی بر تیراژ دارد كه نشان می دهد اخبار مبتنی بر سرگرمی می تواند مخاطبان را جلب و حفظ كند. قوانین گزارشگری با جنگ ویتنام و رسوایی واترگیت تغییر كرد و آن زمانی بود كه حقه بازی های صورت گرفته از سوی دولت های جانسون و نیكسون گزارشگران رسانه ها را متقاعد كرد آنها با اعتماد بیش از حد به سخنان رهبران سیاسی، ملت را مایوس كرده اند: به علاوه دیگر پیشرفت ها از جمله بالا رفتن شهرت و موقعیت اجتماعی روزنامه نگاران تلویزیونی شكل انتقادی تری از گزارشگری پدید آورد. بنابراین خبر نوین پدید آمد، چرا كه منابع خبری ثابت كردند افكار عمومی آمریكا به شدت خواستار آن هستند. اما برخلاف چیزی كه منابع خبری فكر می كردند مردم آمریكا خواستار آنند، شواهد نشان می دهد آمریكایی ها از روزنامه نگاری انتقادی منفی گرا و نرم خبر به تنگ آمده و خسته شده اند

و اقناع و تحليل كه گمشده‌ي عصر جامعه‌ي اطلاعاتي امروز هستند، شاكله‌ي اصلي نرم‌خبر را تشكيل داده‌ و اين سبك خبري - نرم‌خبر يا استوانه‌نويسي - نيز با استفاده از پاسخ به چرايي و چگونگي وقوع رويدادها در كنار پوشش حوزه‌هاي غيرسياسي توانسته است مخاطبان فراواني را جذب كند

.سعي در پاسخ به چرايي و چگونگي اخبار، در كنار درستي و شفافيت آن‌ها، مطمئنا تاثير بالايي بر مخاطبان خواهد داشت، يعني اگر مخاطب را از مرز اشباع به سمت اقناع سوق دهيم، بر مخاطب تاثير لازم را خواهيم گذاشت و اين امر لزوما با سبك نگارش خبر ربط چنداني ندارد.

همزمان با فشرده‌تر شدن رقابت ميان رسانه‌هاي مكتوب و رسانه‌هاي ديداري - شنيداري و همچنين ظهور پديده‌اي به نام رسانه‌هاي اينترنتي، مطبوعات به سمت خبرهاي تحليلي كه قبل از آن، به نوعي تحت عنوان خبرهاي فيچري مطرح بود، گرايش بيشتري پيدا كردند.

پس از گرايش مطبوعات به سمت عناصر تشريحي خبر، سبك تازه‌اي به نام استوانه‌نويسي يا نرم‌خبر در عرصه‌ي رسانه‌يي دنيا شكل گرفت كه در اين سبك جديد، فرض بر دانستن رويداد از سوي مخاطب بود، چرا كه در اين دوره به قدري اشباع اطلاعات و اخبار زياد شد كه رسانه‌هاي مكتوب، با اين فرض كه مخاطب يك تصوير ذهني و اطلاعاتي از رويدادها دارد، به سمت استفاده از سبك استوانه‌يي و همچنين سابقه‌ي خبر در ليد حركت كردند

باید بیان کرد که در رقابت میان منابع خبری برای كسب مخاطب بیشتر كه روز به روز افزایش می یابد، نرم خبر استیلای خود بر اخبار را آغاز كرده اند

نرم خبر نوعي از فرم و شكل بيان خبر است كه در آن از مصاحبه، مشاهده، مدارك، اسناد، رويدادها و مسائل جاري استفاده شده و تفاوت اصلي آن با سخت‌خبر، مهم نبودن عنصر زمان در اين سبك خبري است، چرا كه در نرم خبر به سوژه‌هايي پرداخته مي‌شود كه در گذر زمان كهنه نمي‌شود و وقتي فشار سياسي در جامعه زياد مي‌شود، تعداد سخت‌خبرها كاهش يافته ونرم‌خبرها بيش‌تر مي‌شود.

نرم‌خبر حاشيه‌ها را به متن مي‌آورد،در نرم‌خبر حتي اگر رويداد هم دخالت داشته باشد، به نوعي به خط مشي، سياست،‌ برنامه و يا عوامل و انگيزه‌هايي كه به وجود آمدن يك رويداد را باعث شده و يا تاثيرات احتمالي كه مي‌تواند داشته باشد،‌ مي‌پردازد.

و اکنون  ضرورت تغییر در شیوه­های تنظیم خبر در زمانه سایبر، ضرورت تبیین گری در دوران انفجار اطلاعات محض، توضیح بیشتر و عمقی­تر خبرهای پیاپی رادیوها و تلویزیون­ها، تبیین رویدادها و نیز ضرورت ایجاد پرش و ترغیب مخاطبان به تعقیب رویدادها با اتکا به نثری جذاب و گیرااست.

ب )دیدگاه  منتقدین:

هرچند نرم‌خبر در دو دهه‌ي پيش، در جذب مخاطب به رسانه‌ها كمك فراواني كرد، اما انديشمندان برخي كشورهاي پيشرو در استفاده از اين سبك خبري معتقدند كه استفاده‌ي گسترده از نرم‌خبر، مخاطبان را به سمت نوعي انفعال سوق داده است و بی تفاوتی به مسائل جامعه و دولت خویش  را  ایجاد می کند..

آن چنان كه مك كوری برای ما تبیین كرده است برای داشتن یك دموكراسی كاربردی خوب، مردم باید نگرشی شفاف و مثبت به فعالیت های روزانه دولت خود داشته باشند. نرم خبر در این موقعیت كمك چندانی به ارائه اطلاعات سیاسی مفید نمی كند. روزنامه نگاری انتقادی نیز با اجرای نقش نظارتی خود تا جایی پیش می رود كه مردم از دانستن حماقت های سیاسی، رسوایی ها و فسادهای دولتی دلزده و ملول می شوند. بهترین نمونه چنین پوشش آفت انگیز و مشكل این حالت را می توان در ماجرای رسوایی مونیكا لوینسكی دید. مطبوعات با توسل به تكنیك ها و نرم های روزنامه نگاری انتقادهای قاطعانه چنین پیش بینی كردند كه بیل كلینتون باید استعفا كند و به همین دلیل این گونه پیش رفتند. از آنجا كه پوشش منفی بیش از حد رسانه ها مردم را به تنگ آورده آنها عكس العملی متفاوت از آنچه انتظار می رفت از خود نشان دادند. پوشش خبری مطبوعات آن چنان مبتنی بر هیجان انگیزی و خیال بافی بود كه عمده آمریكایی ها به این باور رسیدند چنین رفتاری با كلینتون بی انصافی است و از این رو اگرچه رفتار او را خوش نمی داشتند، ریاست جمهوری او را همچنان پذیرا شدند.

و عوامل این چنین باعث کاهش علاقه به اخبار شده است. آن چنان كه توماس پاترسون یافته است میزان استفاده از اخبار در دهه گذشته به طرز قابل توجهی افت كرده است. در چند سال اخیر اخبار تلویزیون های محلی یك چهارم از مخاطبان خود را از دست داده اند. به علت این كه بسیاری از آمریكایی ها به این باور رسیده اند كه كیفیت اخبار تنزل پیدا كرده است. شاید نرم خبر در حال از میان بردن سطوح علاقه مندی در خبر است.

در كلمات نیل پستمن، نرم خبر خطرناك است، چرا كه باعث زیستن در خوشی و مردن در عیش خواهد شد. پاترسون موافق است كه هیجان انگیزی نخست، توجه مخاطب را جلب می كند. اما هیجان انگیزی بی پایان در نهایت ممكن است آن را به تباهی و سردرگمی بكشاند. پاترسون معتقد است آمریكایی ها اخبار را به خاطر محتوای سخت خبری از محتویات نرم آن تماشا می کنند.یافته های او در مطالعه اخیرش به خوبی رجحان «سخت خبر» به نرم خبر را نشان داده است. او همچنین ادعا می كند افرادی كه سخت خبر را بر نرم خبر ترجیح می دهند طیف گسترده تری از مصرف كنندگان اخبار را تشكیل می دهند. روزنامه نگاری انتقادی نیز محبوبیت خود را از دست می دهد. به نظر می رسد

و در نهایت منجر به دوری گزیدن مخاطبان  به موضوعات سیاسی می شود.باید به این نکته توجه داشت که  مطبوعات و سیاست به طرز غیرقابل اجتنابی به هم مربوط هستند

. سنتی ترین نقش مطبوعات این است كه منبع اصلی اطلاعاتی جامعه از دولت باشد. مطبوعات در این كه مردم، دولت خود را چگونه ببینند، نقش موثری دارند ولی با سبك خبرنوین این نگرش، نگرش خوبی نخواهد بود. شواهد نشان می دهد نرم خبر و روزنامه نگاری انتقادی با حقیر جلوه دادن اطلاعات مردم درباره روابط و فعالیت های عمومی و از میان بردن علاقه آنها به سیاست، در حال تضعیف پایه های دموكراسی است. روزنامه نگاری انتقادی علاقه و اشتیاق مردم به سیاست را به شدت كاسته است. روزنامه نگاری انتقادی به ویژه سبب می شود دولت در صحنه های بین المللی نالایق و خود محور جلوه كند. پترسون معتقد است: «اخباری كه به بزرگ نمایی موضوعات و رویدادهایی می پردازند كه ارتباط اندكی با منافع عمومی دارند تنها به علت شوك برانگیزی یا سرگرم كنندگی انتخاب شده اند و می توانند انگاره های مردم از واقعیت را تغییر دهند.» مایك مك كوری، معاون مطبوعاتی سابق كاخ سفید در سخنرانی خود در دانشگاه استنفورد تصریح كرده است: «پوشش موضوعات مهم سیاسی به جایی منتهی شده است كه دربرگیرنده چیزی به عنوان یك دموكراسی كاربردی خوب كه به آن نیازمندیم نیست

در نهایت :

نفع عمده رسانه های خبری در این است كه روش خود را تغییر دهند.

بسیاری از پیروان اخبار زمان توجه خود به اخبار را كم كرده اند، چراكه از زیادی موضوعات جنایی، اخبار بی محتوا (بادكنكی)، منفی گرایی و نبود محتوای مثبت در آنها خسته شده اند و همین باعث می شود ایشان به فكر بازگشت نیفتند.نظر پاترسون در این مورد كاملاً صحیح است: «در هر تجارت دیگری، چنین واكنشی از درون هسته مركزی مصرف كننده می توانست هشداری جدی محسوب شود.» اخبار می تواند به چنین سرنوشتی دچار نشود. مك كوری: «روزنامه نگاران می توانند از روزنامه نگاری انتقادی در جهتی استفاده كنند كه علاقه مندی به سیاست و اخبار را افزایش دهد و مایه استحكام نقش نظارتی مطبوعات شود.» از آنجا كه طرفداران سخت خبر در كل طیف وسیع تری از مصرف كنندگان خبر را به خود اختصاص می دهند استفاده از صحت خبر می تواند برای آنها مفیدتر باشد. تاریخ تجارت خبر نشان می دهد كیفیت در درازمدت بر گیرایی و جاذبه فائق می آید. همه منابع خبری به طور كامل در  برابر نرم خبر سر تسلیم فرود نیاورده اند.

احتمالاً اخبار به زمان بیشتری نیاز دارند تا دریابند چگونه باید سخت خبر را به بهترین وجه ارائه داد. اما پاسخ ساده ای در میان است. آن چنان كه پاترسون فاش می كند: «بهترین روش برای ایجاد مخاطب اخبار در درازمدت استفاده از گزارشگری متوازن مبتنی بر جریان امور مردم است.» بنابراین به منظور حفظ مطبوعات آزاد بهتر این است كه سرگرمی را به برنامه های سرگرم كننده و اخبار را به اخبار واگذار كنیم

رسانه‌ها برای رفع نیاز مخاطبان آنها فعالیت می‌کنند و درحال حاضر و با این شیوه خبررسانی (چه از نظر موضوع و چه از نظر ساختار خبر نویسی) بخش عظیمی از نیازهای مخاطبانشان نادیده گرفته می‌شود. رسانه نباید خودش را به پایگاه دائم سخن پراکنی مسئولین تبدیل کند. یک حرکت جدی لازم است تا رسانه‌ها به سمت ساختار شکنی گام بردارند و از آن پیله ساختار و محتوای سنتی که دور خودشان تنیده اند بیرون بیایند. البته منظور ازاین ساختارشکنی حرکت به سوی زرد شدن رسانه نیست بلکه ارائه محتوا در قالب مخاطب پسند و جذب او به سمت رسانه است. در واقع توصیه به استفاده از سبک «نرم خبر» در تنظیم اخبارمی شود و دیده شده است در بسیاری موارد نرم خبر ها تاثیر گذاری بیشتری دارند.

 

 

 

نتیجه گیری

كاهش مخاطبان، تهديد و چالشي براي رسانه هاي خبري است. درماني كه رسانه ها براي اين درد برگزيده اند ارائه سيل آساي نرم خبر و گزارش هاي انتقادي بوده است. اما تلاش بي حد و حصر براي ارائه اخبار هيجان انگيز، بر خلاف هدف رسانه هاي خبري است، كه همانا آگاه ساختن درست و دقيق شهروندان از نقش خود در امور جاري كشور است. نرم خبر و اخبار منفي ديدگاه عمومي را نسبت به آنچه كه والتر ليپمن روزنامه نگار، به آن (جهان بيرون) مي گويد تغيير داده است. كنايه از اين است كه اين تحريف ها در دراز مدت نيز سبب مي شوند تا جذابيت و گيرايي جهان هم كم شود. كاهش علاقه به امور جاري به همان اندازه كاهش علاقه به اخبار را در پي دارد. دموكراسي در غياب مطبوعات آزاد كه به خوبي نقش نظارتي و منبع  اطلاع رساني را  ايفا مي كنند نمي توانند به خوبي عمل كرده و پيش رود. به عبارت ديگر اگر قرار است دموكراسي به خوبي پيش برود، بايد مطبوعات وظيفه خود را به درستي انجام دهند. آنچه براي دموكراسي خوب است براي مطبوعات نيز خوب است. بهترين راه براي بهبود وضع مخاطبان اخبار در دراز مدت، ايجاد توازن در گزارشگري امور جاري است. عدم باور به اين موضوع  يعني پذيرفتن اينكه مردم اخبار را تنها براي سرگرمي و ارزش هاي شوك برانگيز آن دنبال مي كنند. اما در دراز مدت، برنامه هاي سرگرم كننده براي آنهايي كه جهت سرگرم شدن به سراغ اخبار رفته اند، سرگرم كننده تر مي شوند. ممكن است آنها موقتا راضي نگه داشته شوند، اما بعيد است كه اشتياق آنها ادامه يابد و لذا اخبار را به صورت نامنظم وگاه به گاه دنبال مي كنند. به علاوه آنهايي كه به سخت خبر علاقه مند هستند اشتياق و ذائقه خود نسبت به اخبار رااز دست مي دهند، چرا كه اخبار نرم خبر و منفي گرايي با ذائقه آنها همخواني ندارد.

چنين خوانندگان، شنوندگان و بينندگاني منحصر به فرد و غير قابل جايگزين هستند. سال ها طول مي كشد تا عادت به مصرف خبر در كسي پديد آيد و سال ها نيز طول مي كشد تا اين عادت از بين  برود، اما زماني كه از بين رفت، باز گرداندن آن كار ساده اي نيست.

راه نجات رسانه‌های نوشتاری، رویکرد فیچری به خبر است روزنامه نگاری پیشرفته سالها است که حتی سبک نگارش اخبار سخت در رویترز و آسوشیتدپرس را نیز تحت تاثیر قرار داده و هرم وارونه های آنها هم اکنون به جز لید و پایان بندی در بدنه به شدت شبیه نرم خبر ها شده اند و مملو از جزئیات، نقل قول، پس زمینه، بازی با کلمات و تنوع و انسجام هستند و این هرم وارونه بسیار پیشرفته شده است."

حرکت به سوی نرم خبردرجهت مواجه باانتظارات مخاطبان  قرن 21

با ورود فناوري هاي جديد به صحنه نبرد ،قدرت و تاثير هرم وارونه به شدت كم شد و اگر چه حتي راديو و تلويزيون (چه محلي و چه بين المللي )و بعدها در قرن بيستم اينترنت ،بلافاصله پس از ظهور ،چهارچوب ها و قواعد سخت خبر را در هم شكستند هنوزبسياري از روزنامه ها به اين سبك چسبيده اند و آن را رها نمي كنند .اين رسانه هاي جديد ،فرمول سنتي (  H & s 5 W)منشعب از سخت خبر را بي معني ساختند .

يك خبر نويس خوب همواره در جست و جوي اطلاعات تازه و چشم اندازي نو است تا به خواننده گزارشي دقيق، موجز و جذاب از چيزي كه اتفاق افتاده است بدهد.

در يك خبر خوب تيتر و ليد به صورت طبيعي از اطلاعاتي كه درباره موضوع جمع آوري شده اند پديد مِي آيد. از همه اطلاعات جمع آوري شده، نويسنده، وقايع و هم جزئيات با يكديگر جهت را تعيين مي كنند. درنوشته هاي قديم، خبر با يك نگرش و مضمون سنتي و با يك پايان بندي ثابت همراه بود.

سخت خبر را مي توان سطحي ارزيابي كرد چرا كه برش كوچكي از زندگي را در زماني مشخص جدا مي كند و اعماق، حواشي، حس خبر، وقايع پيراموني و بعد انساني اطلاعات را كه مي تواند باعث افزايش درك و معني شود، ناديده ميگيرد.

رابطه ميان يك گزارشگر و خواننده بايد مانند رابطه شخصي باشد كه براي دوست خود داستاني را تعريف مي كند. اين به اين معني است كه گزارشگران بايد به جاي تلاش براي تطبيق دادن خود با سنت هاي از مد افتاده مخاطب خود را درك كرده و به او توجه داشته باشند.سخت خبر دیگر  به تنهایی جایگاهی در بین مخاطبان خود ندارد.  مخاطب امروز خواهان این است که نرم و سخت خبر را در کنار هم ببیند.

دليل اينكه بسياري از گزارشگران همچنان به سبک هرم وارونه گزارش تهیه می کنند اين است كه گویا فقط این سبک را می شناسند و توانایی تغییر آن را ندارند. در واقع اين روش نه تنها هيچ مناسبتي ندارد بلكه علاقه و توجه خواننده را نيز جلب نمي كند.و باعث دور شدن مخاطب از رسانه می شود. یک رسانه موفق  باید همواره و  در هر زمان مخاطب سنجی کند و متوجه شرایط سنی –جنسی – تحصیلاتی و ... مخاطب خود باشد و اخبار را با توجه به سلایق و علایق آنها طراحی نماید.

يك بحث جدي در مخالفت و رد سبك هرم وارونه، كه بيشتر بر محوريت خبرنگار و علاقه او تكيه مي كند تا احتياجات و علاقه خواننده، بر پايه يافتةهاي جديد علم زبان شناسي به تئوري ربط معروف است؛ اين تئوري تشخيص مي دهد كه خوانندگان از متني كه مي خوانند چه مي خواهند؟  كلمنت و ماتالين مي نويسند: خوانندگان به دنبال تاثير گذارترين محتواي  متن هستند... آنها  به دنبال تعجب آورترين بسته اطلاعاتي هستند كه ذهن را درگير كرده و در عين حال به گونه اي تنظيم شده باشد كه به راحتي قابل خواندن باشد.

بسياري از روزنامه هاي با كيفيت در سراسر دنيا، خصوصا در انگلستان و ايالات متحده آمريكا، از ايجاد تحول در سبك رسانه هاي نوشتاري حمايت مي كنند چرا كه سبك جديد ضامن جذب و علاقه مندن شدن مخاطبان بيشتر است. در حالي كه سخت خبر تنها خوانندگاني را كه به اتفاقي خاص علاقه مند هستند جذب مي كند، يك نوشته زيبا و جذاب حتي خوانندگان بي تفاوت نسبت به آن موضع را نيز جذب مي كند. اين به آن معني است كه مردم دامنه وسيع تري براي انتخاب، علاقه، دانش و توجه دراختيار خواهند داشت. همچنين به اين معني است كه جامعه، فرهنگي تر و منطقا انعطاف پذيرتر شده است.

اكنون اصلي ترين تفاوت بين خبري كه مستقيما در قالب هرم وارونه نوشته شده و خبري كه به صورت فيچر تنظيم شده تلاشي است كه گزارشگر در خبر خود مبذول داشته است. اگر نويسنده در پي جمع آوري جزئيات مهم باشد و پس زمينه هاي اساسي خبر را به همراه هر چيز ديگري كه به آن مربوط گزارش خود را به چاشني احساس مزين كند آنگاه حتي سخت ترين خبرها نیز برای خواننده  لذت بخش خواهد بود چرا که خبر ساختار متفاوتی  پیدا  مي کند و براي طيف گسترده تري از مخاطبان جذابيت پيدا مي كند و در عين اينكه به خوانندگان اطلاعات خبري وسيع تر و عميق تري ارائه مي دهد ، مدت زمان بيشتري به عنوان خبر قابل استفاده خواهد بود.

در حيطه  گزارشگري اخبار در دسترس در اينترنت و رسانه هاي الكترونيكي ، نوشته توضيحي، ويژگي هاي متن و جاذبه احساسي از اهميت بسيارزيادي برخوردارند.

ايجاد تغيير در نقش اخبار روزنامه را در عصر كنوني رسانه هاي الكترونيكي مجاز مِي دانند و اين شامل روزنامه هاي اينترنتي نيز مي شود. روزنامه ها هم اكنون بايد نقش تبيين گري و توضيحي داشته باشند. وظيفه روزنامه ها و مجله ها جان دادن و پروراندن عنوان هاي خبري راديو و تلويزيون و ارائه جزئيات و پيامدهاي آن است. براي دستيابي به اين هدف روزنامه ها بايد از چارچوب فيچر تبعيت كنند و پيش از آنكه به نات گراف (پاراگرافي كه از ليد حمايت مي كند) برسند بايد از ليدهاي حكايتي و توصيفي استفاده كنند.

به عبارت ديگر، عمده اخبار در روزنامةهاي قرون حاضر بايد به صورت فيچر و يا فيچرهاي خبري و يا خبري كه به صورت فيچر درآمده ارائه شوند و از آنجا كه روزنامه ها را همچنان  روزنامه خواهند ناميد (درست مثل مجله هايي شبيه تايم و نيوزويك كه از شيوه فيچر استفاده مي كنند و هنوز به عنوان مجله هاي خبري شناخته مي شوند ) تفاوت بين اخبار و فيچر و فيچرهاي خبري از بين خواهد رفت.

در واقع، تفاوت دقيق بين اخبار و فيچرها از زمان جنگ جهاني دوم به اين سو از بين رفت و آن زماني بود كه گزارشگران سعي مي كردند درگيري ها را تشريح كنند.

خبر زماني خبر خواهد بود كه با شيوه اي نگاشته شود كه به گذرا بودن زمان، رقابتي بودن رسانه ها و تشنه بودن مخاطبان نوين به محرك هاي منطقي و تصويري ، توجه كافي داشته باشد و از ارائه فاكت هاي آمرانه، خشك و بي روح كه تاكنون قالب سخت خبر به ما ارزاني داشته پرهيز كند.

در واقع می توان نتیجه گرفت که پيامد اين حقيقت در حال ظهور براي روزنامه نگاری  از اهميت زيادي برخوردار است. اكنون همه بايد بياموزند كه چگونه خوب بنويسند، چگونه خبر را بازگو كنند، چگونه بر واژه ها و ساختارها فائق آيند و چگونه ذائقه مصرف كننده خبري قرن بيست و يكم را ارضاء و او را خشنود سازند.

اين به آن معني است كه ساختارآموزشي و تعليم روزنامه نگاري بايد تغيير كند. برنامه هاي روزنامه نگاري بايد زوال و بي ربطي و نا كارآمدي محتمل هرم وارونه را تصديق كنند و به آينده نگاه كنند در غير اين صورت خود به چيزي  بي مصرف و آرشيوي بدل خواهند شد.

نوشته خوب، مهمترين ويژگي و جنبه يك مجله و روزنامه  خوب است. روزنامه هايي كه در برابر تشنگي و مطالبه فزاينده مخاطبان براي "نوشته  خوب" مقاومت كنند، سقوط  خواهند كرد. كيفيت مطبوعات در قرن بيست و يكم روزنامه نگاراني را كه نمي توانند براي خوانندگانشان يك خواندن لذ تبخش فراهم آورند، نخواهند پذيرفت. آنهايي كه به ابعاد و زواياي خشك و بي روح هرم وارونه چسبيده اند، مسلما محكوم به فنا و تبديل شدن به موميايي هاي مصري و يا بعضي معلم هاي روزنامه نگاري هستند.

منابع:

1)خبر .1381. یونس شکر خواه . مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها . تهران

خبر نویسی مدرن .1381. یونس شکر خواه . مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها . تهران  (2

3)روزنامه نگاری سایبر  .1384. یونس شکر خواه . کتابخانه ملی ایران

نرم و سخت خبر.1384.محمد رضا نوروزپور. کتابخانه ملی ایران (4

C:\Users\site\Documents\مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\MAZIAR 5)   مخاطب امروز ، مخاطب دیروز.mht

C:\Users\site\Documents\6)   مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\تكاپوي خبري - بانك جامع اطلاعات آموزشي حرفه خبرنگاري - سجاد خسروانيان.mht

C:\Users\site\Documents\7)  مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\دنیای خبر و خبرنگاری - انواع خبر.mht

8)  C:\Users\site\Documents\ 8) مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\دل نوشته های عبدالسلام معروفی.mht

C:\Users\site\Documents\9)   مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\صدای مــــهاجر صدای آشــــنا - تاثیر خبرهای رسمی و عاطفی رادیویی در مقایسه با روزنامه.mht

C:\Users\site\Documents\10) مقالات\نرم و سخت خبر\سخت و نرم خبر\نرم خبر، سخت خبر  گریز.mht 

ناهید خوشنویس

( دکتری علوم ارتباطات اجتماعی واحد علوم تحقیقات)

مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب و دانشگاه علمی کاربردی

وبلاگ Nkhoshnevis.blog.ir

ایمیل nahid_khoshnevis2000@yahoo.com