استاد باقر ساروخانی در یک نگاه

تاریخ انتشارخبر :شنبه 6 مهر 1398
استاد باقر ساروخانی در یک نگاه

استاد باقر ساروخانی در یک نگاه


دکتر باقر ساروخانی، استاد دانشگاه تهران، از جمله چهره های شاخص در حوزه جامعه شناسی و ارتباطات است. وی که اکنون در آستانه هشتاد سالگی قرار دارد ، پنج عنوان کتاب جدید را منتشر کرده که این آثار شامل: «جامعه‌شناسی ارتباطات، مبانی واصول»، «جامعه همه جایی»، «جامعه شناسی نوین ارتباطات»، «کودکان و رسانه های جمعی، مبانی نظری»، «کودکان و رسانه های جمعی، نقد فیلمهای کودکان در رسانه ملی» است.
ساروخانی در سال 
۱۳۱۸ در قزوین به دنیا آمد و پس از طی دوره‌های ابتدایی و متوسطه در زادگاهش به دانشسرای عالی راه یافت و موفق به اخذ دانشنامه لیسانس در زبان و ادبیات فرانسه و علوم تربیتی شد. وی همچنین فوق لیسانس علوم اجتماعی را از دانشگاه تهران دریافت کرد و برای گذراندن دوره دکترا به دانشگاه سوربن فرانسه رفت و در سال ۱۳۴۷ از این دانشگاه فارغ التحصیل شد. ساروخانی با سابقه نزدیک به نیم قرن آموزش و پژوهش و ارائه بیش از ۳۰ کتاب پژوهشی در بیش از ۱۰ حوزه علمی و پژوهشی و ارائه بیش از ۹۰ کتاب و مقاله پژوهشی به زبان‌های فارسی، فرانسه و انگلیسی برنده جوایز کتاب برگزیده سال دانشگاه، بهترین کتاب سال ۱۳۷۷ و نیز پژوهش برگزیده سال شد. وی تاکنون ۲۰ لوح تقدیر از مسئولان برجسته کشور دریافت کرده است و سال ۱۳۸۰ به عنوان استاد برجسته انتخاب شد.
سخن گفتن درباره استاد عزیز و ارزشمند آقای دکتر باقر ساروخانی، سهل و ممتنع است. سهل و آسان است از این رو که متواضع و افتاده و خاکسار است و این به انسان جرأت سخن می‌دهد؛ اما آسان نیست، از این‌رو که در جناب ایشان با شخصیتی صاحبنظر و دانشوری متضلع و پرکار سر و کار داریم که بیش از نیم قرن در ساحت‌های مختلف علم و تدریس و تحقیق و نظریه و تألیف حضور داشته است. اداکردن حق این استاد حقیقتاً کار آسانی نیست. دامنه سخن را باید وسیع گرفت تا بتوان در دو زمینة «علم» و «اخلاق» در باب این عزیز گفت و شنید.
شاید بهتر این باشد که در خصوص آقای دکتر ساروخانی، سخن را از معلمی‌اش شروع کنیم. او که در سراسر دوران تحصیل خود در دانشگاه شاگرد اول بوده، بعد از فارغ‌التحصیلی به دبیری روی آورده است و همزمان با تحصیل در دوره کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، لباس معلمی بر تن کرده و هرگز این لباس افتخار‌آمیز را از تن در نیاورده است و لذا تصوری که همه از او در ذهن دارند، تصویر یک معلم است: معلمی دلسوز، باصفا، مخلص، کوشا و دانا که به صراحت می‌گوید: «اگر زندگی‌ام یک بار دیگر تکرار می‌شد، به طور یقینی از آغاز باز هم معلم می‌شدم، باز هم معلم زندگی می‌کردم و معلم هم می‌مردم.»
استاد در سال 
۱۳۴۲ با استفاده از سهمیه شاگرد اولی، بورس تحصیلی گرفت و عازم فرانسه شد و دکتری دولتی خود را با درجه بسیار عالی از دانشگاه سوربن اخذ کرد. دکتر ساروخانی از اولین کسانی است که به تدریس «جامعه‌شناسی ارتباطات» در دانشگاه تهران پرداخته است. ایشان این کار را در سال ۱۳۵۲با شش دانشجوی ارتباطات شروع کرد و تا سالها ادامه داد. در دهه گذشته، با اینکه به میل خود از تدریس در دانشگاه تهران بازنشسته شد تا جوان‌ها به میدان بیایند، حضورش را در عرصه‌های نوین ارتباطات همچنان می‌توان لمس کرد و مشاهده کرد.
اکنون که عمر پربار استاد در حوالی 
۸۰ سالگی است، آثارش نیز قریب ۸۰ جلد کتاب است به اضافه مقاله‌هایی به زبان‌های فارسی، فرانسه و انگلیسی که تألیف، ترجمه و تصحیح کرده است. چه کسی است که علوم اجتماعی یا علوم ارتباطات خوانده باشد و از کتاب‌هایی چون «روشهای تحقیق» (اصول و مبانی)، «جامعه‌شناسی خانواده»، «روشهای تحقیق در علوم اجتماعی»، «فرهنگ جامعه‌شناسی»، «منابع و آثار جوانان و کودکان»، «جامعه‌شناسی وسایل ارتباط جمعی»، «روان‌شناسی اجتماعی کار صنعتی»، «نگاهی به جامعه‌شناسی خانواده در ایران»، و «دایره‌المعارف علوم اجتماعی» استفاده نکرده باشد و از آثاری نظیر «آسیب‌شناسی ارتباطات»، «جامعه‌شناسی انحرافات»، «تمرکززدایی» بهره نبرده باشد؟ می‌دانیم که کتاب دوجلدی استاد «درآمدی بر دایره‏المعارف علوم اجتماعی (انگلیسی- فارسی)» در سال ۱۳۷۰ برنده جایزه کتاب‏های برگزیده دانشگاهی گردید و کتاب «جرم و مهاجرت»- اثری مشترک با دکتر محمد آشوری- در سال ۱۳۷۱ برنده جایزه بهترین تحقیقات دانشگاهی شد و نیز کتاب «نگرش‏های خانوادگی در نگرش‏های فرهنگی ‏مردم ایران»، اثر دیگر وی، در سال ۱۳۷۷جایزه بهترین کتاب سال را از آن خود کرد.
سمت ها و موقعیت‌های دکتر ساروخانی از استادی تمام‌وقت جامعه‌شناسی دانشگاه تهران تا سرپرستی بخش روان‌شناسی اجتماعی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی تا معاونت مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، تا مدیریت منتخب گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران تا سرپرستی بخش تحقیقات تطبیقی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی تا مدیریت منتخب گروه آموزشی جامعه‌شناسی دانشگاه تهران که تا سال 
۱۳۸۱ ادامه داشت، نشان‌دهنده تلاش بی‌پایان یک عنصر فرهیخته فرهنگی است که به عنوان سرباز فرهنگ، پیوسته در سنگر علم حضور داشته است.
دکتر ساروخانی وسواس زیادی در چاپ کتاب دارد و از معدود کسانی است که برای انتشارآثارش عجله به خرج نمی‏دهد. به همین جهت، کارهایی که نام او را بر پیشانی خود دارند، از اتقان علمی و ادبیاتی فاخر بهره‏مند هستند. انتشارات مؤسسه اطلاعات افتخار دارد که چندین نمونه از کتاب‌های استاد را به زیور چاپ آراسته کند که از آن جمله است کتاب ارزشمند: «جامعه‏شناسی ارتباطات، اصول و مبانی» که تا امروز 
۳۱ بار تجدیدچاپ شده است. این کتاب، حاصل سالها کار و تدریس این موضوع توسط دکتر ساروخانی در دانشگاه‌هاست. کتاب پس از مقدمه‏ای موجز و مهم درباره «تنهایی» به عنوان هراس دائم انسان‏ها و نیز سطح و نوع رابطه انسان و شرایط اساسی حاکم بر ارتباطات انسانی، در سالهایی که هنوز رشته ارتباطات در ایران استحکام امروزش را نیافته بود، مباحثی را مطرح کرده که در آن زمان بی‌سابقه بود و اکنون نیز بر اعتبار و وزانت خویش باقی است.