•  
  • صفحه اصلی
  •   
  • مقالات
  •   
  • پدیده «شبکه سیال» و «لحظه شگفت انگیز» | سرکارخانم میرزازاده

پدیده «شبکه سیال» و «لحظه شگفت انگیز» | سرکارخانم میرزازاده

تاریخ انتشارخبر :یکشنبه 10 شهریور 1398
پدیده «شبکه سیال» و «لحظه شگفت انگیز» | سرکارخانم میرزازاده

 پدیده «شبکه سیال» و «لحظه شگفت انگیز»

»استیون جانسن« Steven Johnson نویسنده و متخصص علوم رسانه‌ آمریکایی شرح می‌دهد چگونه ایده‌های نو شکل می‌گیرند. او از تحقیقات پروفسور «کوین دانبار» Kevin Niall Dunbar می‌گوید که پژوهشی فوق‌العاده انجام داده است با این هدف که ایده‌های خوب از کجا می‌آیند؟ «جانسن» شرح می‌دهد که ما وقتی به یک دانشمند در آزمایش‌گاه فکر می‌کنیم، این تصور را داریم که آن‌ها پشت میکروسکوپ قرار دارند و مشغول دیدن چیزی با دقت هستند و سپس آن لحظه شگفت انگیز جرقه زدن ایده رخ می‌دهد و می‌گوید «اوه، یافتم!» اما نتایج تحقیق «دانبار» بیان‌گر واقعیت دیگری است. «کوین دانبار» به این منظور که ببیند در چه شرایطی دانشمندان به کشف نائل می‌شوند به تعدادی از آزمایش‌گاه‌های علمی در کشورهای مختلف مراجعه می‌کند و از دانشمندان در انجام تحقیقات و آزمایش‌هایشان فیلم‌برداری می‌کند. او رفتار آن‌ها هنگامی ‌که جلوی میکروسکوپ بودند و یا برای نوشیدن قهوه گفت‌وگو می‌کردند و دیگر فعالیت‌هایشان را مورد مشاهده قرار می‌دهد. «دانبار» تمام مکالمات و رفتار آن‌ها را ضبط می‌کند و تلاش کرده است، سرآغاز شکل‌گیری بهترین ایده‌ها را کشف کند.«دانبار» نشان می‌دهد بیشتر ایده‌های مهم و موفق، نه پشت میکروسکوپ یا کامپیوتر یا میز کار، بلکه زمانی جرقه زدند که آدم‌ها دور میز جلسات هفتگی یا هنگام نوشیدن قهوه با هم گفت‌وگو می‌کردند. یعنی زمانی‌که دور میز جمع شدند و آخرین اطلاعات، اشتباه‌ها، تجارب و یافته‌های خود را با یکدیگر در میان می‌گذارند. به عبارتی آن‌گونه که «مت ریدلی» Matt Ridley می‌گوید ایده‌ها بایکدیگر ازدواج می‌کنند و یک طوفان ذهنی (brain storm) به وجود می‌آید.

«جانسن» شرح می‌دهد که وقتی یک ایده در ذهن ما در حال شکل گیری است، شبکۀ جدیدی از نرون‌ها بوجود می‌آید، شبکه‌ای با شکل جدید که تا به حال وجود نداشته است. هر چیزی که می‌آموزیم یا خلق می‌کنیم منجر به ایجاد یک شبکه جدید در مغز می‌شود. حال می‌توان پرسید: چگونه خود را در محیط‌هایی قرار دهیم که احتمال بیشتری برای شکل گیری این شبکه‌های جدید در مغز باشد؟ در واقع شبکهٔ‌ انسانی که در دنیای پیرامون ما وجود دارد، شباهت زیادی با شبکهٔ‌ دنیای مغز انسان دارد که جانسون آن را  پدیده «شبکۀ سیال» (liquid network) می‌نامد. به عبارتی همان‌گونه که یادگیری و نوآوری نتیجه شراکت میلیون‌ها سلول‌ عصبی در مغز و ایجاد یک شبکه جدید است، باهم بودن آدم‌ها و ایده‌های متفاوت با پیشینه‌های مختلف و علایق گوناگون نیز به ایده‌های جدید می‌انجامد و نکته همین جاست که ما بخشی از ایده‌های خود را از دیگران می‌گیریم؛ از کسانی که در رستوران‌ها با آن‌ها برخورد و گفت‌وگو می‌کنیم یا از دوستان و آشنایان و یا حتا رهگذری که با او لحظاتی به طور تصادفی حرف می‌زنیم. ما این ایده‌ها را به شکل‌های تازه‌ای به هم پیوند زده و ایده‌ای نو خلق می‌کنیم، گاه حتی بدون آن که خودمان متوجه منشا آن‌ها باشیم.

در یونان باستان آکادمی و میدان شهر و میهمانی‌ها جایی بود که فلاسفه برای مباحثه و طرح کشفیات خود جمع می‌شدند اما بعدها کافه‌ها اصلی‌ترین نهاد جمع شدن نویسندگان و روشنفکران برای به اشتراک گذاشتن‌ِ ایده‌ها با یکدیگر شدند. از همین جاست که «شوارتز»، آینده پژوه معروف، در کتاب «شگفتی‌های اجتناب‌ناپذیر»‌ درباره توسعه‌ کشور چین، پیشنهاد عجیب توسعه کافه‌ها را می‌دهد. او به درستی تشخیص می‌دهد که چینی‌ها (و بهتر است بگوییم اغلب کشورهای در حال ‌توسعه) دانشگاه‌های بزرگی مانند هاروارد و استانفورد را به عنوان موتورهای رشد آمریکا می‌بینند و سعی در کپی‌برداری از آن‌ها دارند. آن‌ها با هزينه‌‌های هنگفتی به ساخت پارک‌های فناوری و مراكز دانشگاهی رو ‌آوردند؛ اما نمی‌دانند که اين نهادها كافی نيست. «شوارتز» تاکید می‌کند که شما نياز به تشكيل فضای فكری دارید، شما نمی‌توانید كتاب‌خانه‌ها، كافه‌ها و خطوط دوچرخه‌سواری را نادیده بگیرید.

جانسن از این همه نتیجه می‌‌گیرد:

 

۱یادگیری و خلاقیت امری فردی نیست. خلاقیت و یادگیری در تعامل جمعی رخ می‌دهد. شبکه نورون‌های مغز خود را در شبکه سیال قرار دهیم. تنهایی و تمرکز مهم است اما گفت‌وگو و تعامل آن را کامل می‌کند.

۲خود را در فضاهایی قرار دهیم که آدم‌های متفاوت، ایده‌های متنوع و دیدگاه‌های متضاد را تجربه کنیم.

۳گفت‌وگو کنیم، آن هم غیر رسمی، همیشگی و افقی (اینکه کسی بالاتر از بقیه نباشد و همه هم سطح باشند) آ‌ن‌گاه لحظه‌های شگفت انگیز بیشتری را تجربه خواهیم کرد.

 

من می‌پرسم: آیا شبکه‌های اجتماعی و تالارهای گفت‌وگوی مجازی یکی از همان فضاهای مطلوب برای ایجاد «شبکه سیال» و یافتن ایدهای نو نیستند؟

 

ارسالی توسط سرکارخانم میرزازاده