نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در اشتغال‌زایی و کارآفرینی| امید گراوند

تاریخ انتشار :یکشنبه 19 شهریور 1396
نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در اشتغال‌زایی و کارآفرینی| امید گراوند


 

سمن‌ها، حلقه‌ی گم‌شده‌ی مشاغل پویا و پایدار

سازمان‌های مردم‌نهاد به‌عنوان بازوی کمکی و مغز متفکر دستگاه‌های اجرایی، متولیان مناسبی برای اجرای طرح آماده‌سازی شغلی، حرفه‌آموزی، کارآفرینی، بازاریابی و ایجاد فضای کسب‌وکار به‌حساب می‌آیند و مشارکت این سازمان‌ها در نیازسنجی برای شکل‌گیری افق‌های جدید ایجاد اشتغال و کارآفرینی ضرورت دارد.

سازمان مردم‌نهاد یا «سمن‌» (NGO) به سازمانی اشاره می‌کند که به‌طور مستقیم بخشی از ساختار دولت محسوب نمی‌شود، اما نقش بسیار مهمی به‌عنوان رابط بین آحاد مردم و قوای حاکم ایفا می‌کند. بسیاری از سازمان‌های مردم‌نهاد، غیر‌انتفاعی هستند. بودجه‌ی این سازمان‌ها از راه کمک‌های مردمی یا سازمان‌های دولتی تامین می‌شود. اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی عمومی، جلب مشارکت مردمی، جذب سرمایه‌ها و منابع کوچک مردمی و گسترش نظارت عمومی از جمله کارکردهای سازمان‌های مردم‌نهاد به‌حساب می‌آیند. هم‌چنین این سازمان‌ها با ایجاد، گسترش و تقویت هماهنگی بین دولت و مردم، ارزیابی فعالیت‌ها، افزایش بهره‌وری در استفاده از منابع و درنهایت با هنجارسازی می‌توانند نقش موثری را در جامعه ایفا کنند.

زمینه‌سازی برای کاهش نرخ بیکاری

اگر سازمان‌های مردم‌نهاد حوزه‌ی اشتغال، حرکتی علمی، ساختاری و ارزشی داشته باشند و برنامه‌ریزی‌های آنان بر اساس نیازهای جامعه و هدفمند باشد، حلقه‌ی گمشده‌ی مشاغل پویا و پایدار شناسایی می‌شود، بنابراین با توجه به تجربیات مفید سمن‌های حامی اشتغال و فرآیند توانمندسازی در کشورهای پیشرو و موفق، می‌توان گفت مدیریت منابع انسانی، در اقتصاد امری ضروری است و هم‌زمان با افزایش اعتبارات و تسهیلات اشتغال، باید فضایی مناسب برای حضور سازمان‌های غیردولتی و غیرانتفاعی در اقتصاد و ایجاد اشتغال فراهم شود.

آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، درباره‌ی نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در اقتصاد و ایجاد اشتغال، گفت: با توجه به ماهیت این سازمان‌ها که به‌عنوان رابط بین مردم و دولت تعریف می‌شوند، می‌توان گفت که سازمان‌های مردم‌نهاد در همه‌ی بخش‌ها می‌توانند مطالبات مردم را پیگیری و به دولت کمک کنند. یکی از این عرصه‌ها، عرصه‌ی اقتصادی است که این سازمان‌ها در ایجاد اشتغال و بهبود فضای کسب‌وکار می‌توانند با ارایه‌ی راه‌کارهای مناسب نقش موثری داشته باشند. این سازمان‌ها مشکلات و موانع ایجاد اشتغال را شناسایی کرده و با انتقال آن‌ها به دولت، زمینه را برای کاهش نرخ بیکاری فراهم می‌کنند.

وی در ادامه، درباره‌ی میزان موفقیت سازمان‌های مردم‌نهاد در کشور اظهارنظر کرد: در ایران آن‌گونه که باید و شاید این سازمان‌ها نتوانسته‌اند کارکرد مطلوب و مورد انتظار را داشته باشند که بخش عمده‌ی آن، به دلیل آشنا نبودن این سازمان‌ها با اختیاراتی است که قانون به آن‌ها واگذارکرده و غفلت‌هایی در این زمینه شکل گرفته است؛ بنابراین ابتدا باید وظایف سازمان‌های مردم‌نهاد به‌طورکامل مشخص شود و این سازمان‌ها آگاهی کامل درباره‌ی وظایف و اختیارات خود داشته باشند؛ هم‌چنین قدرت چانه‌زنی آن‌ها باید افزایش پیدا کند

بغزیان با اشاره به این‌که ماهیت یک فرد کارآفرین با یک فرد سرمایه‌گذار که سال‌ها در این عرصه است، تفاوت دارد گفت: کارآفرین کسی است که دارای ایده است و نیاز به سرمایه‌گذاری دارد و برخی اوقات خود او سرمایه را نیز فراهم می‌کند؛ بنابراین یک سرمایه‌گذاری مخاطره‌آمیز را انجام می‌دهد و این‌جاست که نقش سازمان‌های مردم‌نهاد به‌چشم می‌آید، این سازمان‌ها با توجه به شناختی که از چالش‌های فضای کسب‌وکار دارند و قدرت چانه‌زنی و مطالبه‌گری بالا و ارتباط قوی با بخش‌های دولتی، می‌توانند زمینه را برای ورود افراد کارآفرین به این عرصه فراهم کنند.

کارآفرینان اجتماعی

کارآفرینی و ایجاد اشتغال، از عوامل اصلی و کلیدی در رشد و توسعه‌ی اجتماعی، اقتصادی و نیز فرهنگی جوامع در عصر حاضر به‌حساب می‌آیند. چراکه کارآفرینی موجب رشد و توسعه‌ی کشور می‌شود و بهره‌مندی مردم آن کشورها و تربیت نیروی ماهر و خلاق را به‌همراه می‌آورد. در این میان دولت‌ها باید با ایجاد و تقویت ارزش‌ها و ایجاد نگرش جدید کارآفرینانه بین قشر‌های مختلف جوامع و ترویج رفتارهای کارآفرینی، برای فراهم‌سازی فضای مناسب کسب‌وکار در جامعه، فرهنگ‌سازی کنند. البته فرهنگ‌سازی در زمینه‌ی کارآفرینی تنها به آموزش و ایجاد فضای کسب‌وکار به‌وسیله‌ی دولت ختم نمی‌شود، بلکه این کار نیازمند مشارکت هرچه بیشتر اقشار مختلف جامعه است.

فخرالسادات محتشمی‌پور، مدیر اجرایی انجمن زنان، مدیر کارآفرین سازمان‌های مردم‌نهاد را پل رابط بین مردم و دولت عنوان کرد و گفت: باتوجه به این‌که بحث کارآفرینی بیش از آن‌که یک موضوع اقتصادی باشد، موضوعی اجتماعی است؛ بنابراین خاستگاهی مردمی دارد و درک و لمس آن برای جامعه بسیار آسان‌تر است. علاوه‌بر ویژگی‌هایی که لازمه‌ی کارآفرین شدن هستند و یک فرد کارآفرین باید این ویژگی‌ها را داشته باشد، عوامل بیرونی هم تاثیر زیادی را بر کارآفرینان دارند که مهم‌ترین عامل بیرونی دولت‌ها هستند؛ این‌جاست که نقش ارتباطی نهادهای مدنی نمود بیشتری پیدا می‌کند.

وی در ادامه افزود: برای کارکرد بهتر و عملکرد مناسب‌تر نهادهای اجتماعی باید برای ضعف‌های ساختاری، قوانین، وظایف و برنامه‌های این نهادها، تدابیر جدی اندیشیده شود و در گام اول باید فرهنگ گفت‌وگوی نهادهای اجتماعی با دولت در بحث‌های کلان، میانی و خرد ترویج شود. سازمان‌های مردم‌نهاد مطالبه‌گر منافع خود نیستند، بلکه باید مطالبات یک گروه را پیگیری کنند؛ بنابراین انجمن‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد که در بحث کارآفرینی مشغول به‌کار هستند، پیگیر مطالبات کارآفرینان هستند و با نقش واسطه‌ای که دارند، نیازهای آنان را به دولت منتقل می‌کنند.

خلق فرصت‌های کارآفرینی

محتشمی‌پور با تاکید بر لزوم وجود دید مثبت دولت به نهادهای اجتماعی، گفت: صحبت‌های شهین‌دخت مولارودی، معاون رییس‌جمهور در امور زنان مبنی بر این‌که دولت، نهادهای اجتماعی و تشکل‌های غیردولتی را به‌عنوان رقیب نمی‌بیند، بلکه آن‌ها را شریک خود می‌داند؛ نشان‌دهنده‌ی این موضوع است که دولت باید با نهادهای اجتماعی تقسیم کار کند و آن‌ها را در انجام کارها به چشم شریک بنگرد. باتوجه به این‌که امروزه یکی از مشکلات جامعه، مربوط به بحث بیکاری است، سازمان‌های مردم‌نهاد می‌توانند در رفع این معضل و کاهش نرخ بیکاری یاری‌گر دولت باشند؛ انجمن‌های کارآفرینی، فرهنگ کارآفرینی را ترویج می‌کنند و در این راه مشکلات، چالش‌‌‌ها و موانع را شناسایی کرده و به کارآفرینان آموزش‌های لازم را ارایه می‌کنند و با نگاه توسعه‌گرای خود، فرصت‌های کارآفرینی را در بخش‌ها و حوزه‌های مختلف از جمله بخش صنعت، معدن و تجارت شناسایی می‌کنند. به‌هر حال، تشکیل سازمان‌های مردم‌نهاد «سمن‌ها» برای تربیت نسل کارآفرین برای جامعه و نیز حمایت از کارآفرینان جوان، موجب بالندگی عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی جامعه و موتور محرکه‌ی مناسب برای پیشبرد اهداف توسعه‌ی پایدار کشور است. ایجاد زمینه‌های شغلی مناسب از سوی سرمایه‌داران و صاحبان کارگاه‌های تولیدی و کارخانه‌ها موجب شکوفا شدن نیروهای متخصص و استفاده از آنها در امر تولید کشور و خلاقیت در تنوع و بالابردن کیفیت محصولات داخلی می‌شود. از طرفی دیگر «سمن‌ها» با ارایه‌ی آموزش‌های مربوط به حوزه‌ی کارآفرینی و نیز مهارت‌آموزی جوانان برای کار و فعالیت در عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی، خود زمینه‌ی بروز آسیب‌های اجتماعی ناشی از بیکاری را در جامعه کاهش می‌دهند. کارشناسان بر این باورند که سازمان‌های مردم‌نهاد باید کارآفرینی اجتماعی را فرا بگیرند و قدرتمند بودن آن‌ها نیازمند این است که هم از نظر فعالیت اقتصادی و هم از نظر اجتماعی، تعداد مشارکت‌کنندگان در این سازمان‌ها افزایش یابد. سازمان‌های مردم‌نهاد باید مباحث مربوط به ساختارها و ویژگی‌های سمن‌ها را به‌صورت دقیق و عمیق مطالعه کنند و جامعه‌ی هدف آن‌ها باید روشن باشد؛ برخی سازمان‌های مردم‌نهاد به هر فرد و جامعه‌ای کمک می‌کنند، درحالی‌که تخصص در این شکل زیر سوال می‌رود. هم‌چنین فردی که مسوولیت و مدیریت کمک به یک جامعه‌ی هدف را برعهده دارد، نباید به فکر کسب درآمد اقتصادی از سازمان مردم‌نهاد خود باشد.

economy@smtnews.ir